03. Τι θα γινόταν αν: Πως η δημιουργική σκέψη μπορεί να σώσει το περιβάλλον

 Δημοσίευση 3

Τι θα γινόταν αν; Πως η δημιουργική σκέψη μπορεί να σώσει το περιβάλλον

Μια νέα προσέγγιση για τη καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και της περιβαλλοντικής κρίσης απο τον διεθνώς αναγνωρισμένο ακτιβιστή και συγγραφέα Rob Hopkins

Είτε είσαι ακτιβιστής είτε όχι, αυτό το άρθρο σε ενδιαφέρει μόνο και μόνο επειδή ζεις στον πλανήτη Γη.

Μα, γιατί μιλάνε όλοι για τη κλιματική αλλαγή; Γιατί οι ακτιβιστές και οι περιβαλλοντικοί επιστήμονες κρούουν επί χρόνια το κουδούνι του κινδύνου; Γιατί πολλά προγράμματα καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής αποτυγχάνουν; Ποιο "συστατικό" μας λείπει ώστε να μπορέσουμε να σώσουμε το περιβάλλον, και κατα συνέπεια τους εαυτούς μας;

Για να απαντηθούν σωστά τα παραπάνω ερωτήματα πρέπει να γίνει μια βασική διευκρίνιση. Είναι η κλιματική αλλαγή μια φυσική/φυσιολογική διαδικασία;

Μια κλιματική αλλαγή δεν είναι μια φυσική διαδικασία. Στη Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις Κλιματικές Μεταβολές (UNFCC), η κλιματική αλλαγή ορίζεται ως η μεταβολή στο κλίμα που οφείλεται άμεσα ή έμμεσα σε ανθρώπινες δραστηριότητες διακρίνοντας τον όρο από την κλιματική μεταβλητότητα που έχει φυσικά αίτια. Ο πλανήτης μας έχει περάσει απο μια τεράστια γκάμα σταδίων και εποχών κλιματικής μεταβλητότητας: Εποχές ξηρασίας, εποχές παγετού, εποχές που βόλταραν και πετούσαν δεινόσαυροι, εποχές καταστροφών, εκρήξεων ηφαιστείων και γιγάντιων πλημμυρών. Όλα αυτά υπήρξαν, όλοι αυτοί οι ζωντανοί οργανισμοί έζησαν και ανατράπηκαν από την ίδια τη φύση. Τίποτα δε μένει σταθερό. Ζούμε διαρκώς την αλλαγή. 

Άρα γιατί να ανησυχούμε εφόσον οι αλλαγές αυτές συμβαίναν και συμβαίνουν πάντα; Η διαφορά, στις εποχές που ζούμε, είναι ότι μιλάμε για κλιματική αλλαγή και όχι για κλιματική μεταβλητότητα. Οι αλλαγές που συμβαίνουν τις τελευταίες δεκαετίες προέρχονται από ανθρώπινη δραστηριότητα και απο ανθρώπινη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. 

Για το θέμα αυτό με ενέπνευσε μια ομιλία, που είχα τη χαρά να παραβρεθώ, του διεθνώς αναγνωρισμένου ακτιβιστή και συγγραφέα για περιβαλλοντικά ζητήματα Rob Hopkins. Αυτό που μου έκανε τρομερή εντύπωση κατά τη διάρκεια της ομιλίας του ήταν ότι δεν προσπάθησε ούτε να πείσει το κοινό για την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής ούτε για να μιλήσει για συνηθισμένες προτάσεις όπως η ανακύκλωση (που είναι φοβερά σημαντική αλλά δεν αποτελεί το θέμα της κεντρικής ιδέας). Ήταν πολύ ενδιαφέρον και θετικό συνάμα που αυτές τις πληροφορίες (αποδοχή της κλιματικής αλλαγής, ανακύκλωση, επίγνωση κλπ.) τις θεωρούσε δεδομένες, όχι μόνο για αυτόν αλλά και για όσους τους παρακολουθούσαν την ομιλία του. Και είχε δίκιο. 

Όπως ανέφερε ο Hopkins, οι άνθρωποι έχουμε την ικανότητα να επιφέρουμε δραματικές αλλαγές στον κόσμο, όπως μας έχει αποδείξει και η ιστορία. Παρόλα αυτά, όσον αφορά τη κλιματική αλλαγή, αποτυγχάνουμε επειδή έχουμε αφήσει σε μεγάλο βαθμό το πιο κρίσιμο εργαλείο μας να μαραζώσει: την ανθρώπινη φαντασία. Ο κοινωνικός μεταρρυθμιστής John Dewey, όρισε ότι η φαντασία είναι η ικανότητα να βλέπουμε τη ζωή και τα πράγματα σαν να μπορούσαν να είναι διαφορετικά. Η ικανότητα, δηλαδή, να αναρωτιέσαι τι θα γινόταν αν; Και τώρα είναι η στιγμή που πρέπει να λειτουργήσουμε έτσι περισσότερο απο ποτέ.

Ο Hopkins αναρωτιέται γιατί η φαντασία βρίσκεται σε παρακμή και τι πρέπει να κάνουμε για να την αναβιώσουμε και να την διεκδικήσουμε. Μόλις το κάνουμε, δεν υπάρχει τέλος στο τι θα μπορούσαμε να πετύχουμε.

Το "Από το τι είναι στο τι θα γινόταν αν" είναι μια έκκληση για δράση ώστε να διεκδικήσουμε και να απελευθερώσουμε τη συλλογική μας φαντασία, η οποία ξεδιπλώνεται μέσα από τις ιστορίες ατόμων και κοινοτήτων σε όλο τον κόσμο και γίνονται μάρτυρες μιας συχνά ταχείας και δραματικής αλλαγής προς το καλύτερο.

Ο ίδιος δρόμος πριν και μετά ως αποτέλεσμα συλλογικής φαντασίας και δράσης.

Ο Hopkins είναι εδώ και πολύ καιρό πρωτοπόρος στο να φαντάζεται πώς θα μπορούσαμε να αναδιαμορφώσουμε τις κοινωνίες μας προς όφελος της φύσης και της ανθρωπότητας. Το νέο του βιβλίο είναι ένα ισχυρό κάλεσμα να φανταστούμε έναν καλύτερο κόσμο. Συγκεκριμένα προτείνει μια σειρά ιδεών και ώστε να προχωρούμε στη πράξη παρά να μένουμε στα λόγια. Κάποια απο τα μηνύματα είναι:

Μη προσπαθούμε να πείσουμε αυτούς που έχουν τα αυτιά τους κλειστά. Να βρούμε κόσμο που πιστεύει στις ιδεολογίες με εμάς, στην πραγματικότητα πχ στην ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής και τα αποτελέσματα της. Να βρούμε κόσμο με όρεξη, δημιουργικότητα και στόχο για ένα καλύτερο μέλλον. 

Συμφωνώ ότι ίσως και να είναι χάσιμο χρόνου να προσπαθεί κανείς να πείσει κάποιον φοβερά αμετάκλητο ως προς την ίδια την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής. Για παράδειγμα τα τελευταία χρόνια υπάρχει μεγάλο κοινό που πιστεύει ότι η Γη είναι επίπεδη. Πόσο να συζητήσεις μαζί τους; Ίσως υπάρχει μια μικρή πιθανότητα να καταφέρεις και κάτι... Αλλά σπάνια. Είναι λοιπόν προτιμότερο να βρίσκεσαι με άτομα της ίδιας αντίληψης και της ίδιας όρεξης για πράξη για ένα καλύτερο μέλλον. Η συλλογική φαντασία μπορεί να επιφέρει απίστευτα αποτελέσματα, όχι μόνο για περιβαλλοντικούς στόχους, αλλά σε όλα τα επίπεδα ζωής. Με λίγα λόγια, τίποτα δεν είναι απίστευτο, μέχρι να γίνει. Πίστευε κανείς πριν την καραντίνα στην Ελλάδα ότι θα έρθουν μέρες που για να βγούμε απο το σπίτι έπρεπε να στείλουμε sms; Εγώ όχι... (Δε κριτικάρω ούτε χλευάζω κανένα μέτρο αντιμετώπισης του ιού, το παράδειγμα το χρησιμοποίησα ως κάτι το φοβερά απρόσμενο). Με αυτή τη λογική λοιπόν μπορούμε να μεταμορφώσουμε τον κόσμο ακόμα και όταν φαίνεται απίστευτο.

Γιατί να σκεφτόμαστε τη χειρότερη εκδοχή και όχι αυτή που θα θέλαμε.

Ένα μάθημα είναι αυτό της αισιοδοξίας. Δυστυχώς η κοινωνία μας είναι βουτηγμένη σε αντιλήψεις που σου μαθαίνουν να φοβάσαι το χειρότερο αλλά όχι να φαντάζεσαι το καλύτερο. Χρειάζεται φαντασία και τόλμη για να προχωρήσεις παρακάτω. Αυτό το δίδαγμα μπορεί να ακουμπήσει σε όλες τις πτυχές της ζωής.

Κριτικές του βιβλίου του Rob Hopkins.

"Δεν μπορούσα να σταματήσω να διαβάζω αυτό το βιβλίο και οι ιδέες δεν σταματούσαν να μου έρχονται στο μυαλό. Ο Rob Hopkins επαναφέρει τη φαντασία στο επίκεντρο της ονειροπόλησης του μέλλοντος, προσφέροντάς μας μια ακαταμάχητη πρόσκληση να ονειρευτούμε μεγαλύτερα και στη συνέχεια να κάνουμε αυτά τα όνειρα πραγματικότητα. Για όποιον αναζητά μια ανανεωμένη αίσθηση των δυνατοτήτων, αυτό το βιβλίο είναι για εσάς." - Kate Raworth, συγγραφέας του Doughnut Economics.

"Κι αν ψάχνουμε λύσεις για τις αμέτρητες προκλήσεις μας σε όλα τα λάθος μέρη; Ο Hopkins, συνιδρυτής του παγκόσμιου κινήματος Transition, μας υπενθυμίζει ότι ένα βασικό συστατικό για την πλοήγηση στις διάφορες ανακατατάξεις των επόμενων δεκαετιών δεν είναι μόνο η ανθεκτικότητα της κοινότητάς μας, η επανεκπαίδευση και ο ακτιβισμός - αλλά και η φαντασία των πολιτών." -Chuck Collins, Institute for Policy Studies- συγγραφέας του Born on Third Base.

Link : The Book – Rob Hopkins

https://www.un.org/en/climatechange/what-is-climate-change

Weber, E. U. (2010). What shapes perceptions of climate change?. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 1(3), 332-342.

Schneider, S. H. (2001). What is' dangerous' climate change?. Nature, 411(6833), 17-19.

Dewey, J., Schilpp, P. A., & Hahn, L. E. (1939). The Philosophy of John Dewey.